ต้นไม้ในมิติวัฒนธรรมอีสาน

Tree in The Dimension of Isan Culture

  • ชานนท์ ไชยทองดี
Keywords: ต้นไม้, วัฒนธรรม, อีสาน

Abstract

บทความนี้ต้องการรวบรวมมิติของต้นไม้ที่มีการให้ความหมายต่าง ๆ จากบริบทที่แตกต่างกันในอีสานโดยรวบรวมจากตัวบท (Text) ที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้อง และปรากฏความสัมพันธ์ระหว่างต้นไม้กับวัฒนธรรมอีสานทั้งวัฒนธรรมจากวรรณกรรมเรื่องเล่า วัฒนธรรมวรรณกรรมลายลักษณ์ วัฒนธรรมความเชื่อ และวัฒนธรรมประเพณีโดยพยายามมองความสัมพันธ์ดังกล่าวในมิติวิถีชีวิตที่ยังมีการพบเห็นหรือกล่าวถึง ซึ่งบางครั้งประเด็นบางประเด็นอาจถูกลบลืมไปจากวิถีความทรงจำของชาวอีสาน ดังนั้นผู้เขียนจึงต้องการรวบรวมเพื่อนำมาสื่อสารให้เห็นถึงมิติต่าง ๆ ของความหมายที่ต้นไม้ได้เกี่ยวโยง ดังนั้นสิ่งที่ผู้เขียนจะนำเสนอในบทความนี้จึงเป็นการใช้ตัวอย่างบางตัวอย่างจากตัวอย่างจำนวนมหาศาลในสังคมอีสานที่ยังมีการให้ความหมาย ต่อเติมอย่างเป็นพลวัตท่ามกลางภาวการณ์เปลี่ยนแปลงทางสังคมวัฒนธรรม

References

กรกช ฉัตรทัณต์ และพิทักษ์ ศิริวงศ์. (2560). ที่มาของตัวเลข การตีความหมาย และพฤติกรรมการซื้อหวยใต้ดินของผู้สูงอายุในอำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี. Proceeding of The 8th RMUTIC August 2017 at Impact Muang Thong Thani Exhibition and Convention, 1419-1426.

กรณ์วิกา. (2561). ชาวบ้านพบ กิ่งยางพารารูปทรงคล้ายพญานาค เซียนหวยเชื่อมาให้โชค แห่ขอเลขเด็ด. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2562). จาก https://news.mthai.com/general-news/614748.html

ข่าวสด. (2561). ถูกหวยมา 4 งวด! แห่ส่อง “ต้นตะเคียน100 ปี” ผุดจากแม่น้ำมูล เชื่อเจ้าแม่ทรายทองให้โชค. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2562). https://www.khaosod.co.th/around-thailand/news_1090678

ข่าวสด. (2560). สัญญาให้โชค 9 งวด!! ฮือฮาเลขเด็ดมะม่วงเจ้าที่ทำถูกหวย 5 งวดติดแล้ว ลุ้นงวดที่6. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2562). https://www.khaosod.co.th/around-thailand/news_376285

จุฑาพรรธ์ ผดุงชีวิต. (2551). วัฒนธรรม การสื่อสาร และอัตลักษณ์. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ฐานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. (2561). ต้นเสียว. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561) จาก http://www. phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=295.

ทางอีศาน. (2556). บุญบั้งไฟ. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561) จาก http://e-shann.com/?p=2952.

ไทยรัฐออนไลน์. (2561ก). ชัดขนาดนี้ คอหวยพลาดได้ไง!! ต้นหมากออกทะลาย คล้ายเศียรพญานาค. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2562). จาก https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/ 1191037

ไทยรัฐออนไลน์. (2561ข). งวดก่อนคนถูกเพียบ! แห่ขอเลขขอนไม้พญานาค 2ตัวโผล่จะๆ ไม่พลาดเสี่ยงโชค. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 14 มกราคม 2562). จากhttps://www.thairath.co.th/news/local/northeast/ 1280651

ธนันต์ พิสัยสวัสดิ์. (2531). การวิเคราะห์วรรณคดีอีสานเรื่อง ขุนทึง. ปริญญานิพนธ์การศึกษามหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ พิษณุโลก.

ธเนตร. (2559). แห่ไหว้! ‘ต้นตะเคียน’ อายุ 700 ปี หวังขอเลขเด็ด. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2562). https://news.mthai.com/general-news/481349.html

ธรรมดาสอนโลก. (ม.ป.ป.). ใบลาน. วัดจันทร์หอม อุบลราชธานี : ม.ป.พ.

นงลักษณ์ ขุนทวี. (2529). การศึกษาคุณค่าวรรณกรรมอีสานเรื่องเสียวสวาสดิ์. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ มหาสารคาม.

นฤพนธ์ ด้วงวิเศษ. (2560). เจ้าแม่ตะเคียน: การสร้างเรือนร่างหญิงให้กับสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในวัฒนธรรมบริโภคแบบไทย. วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร, 13(2), 65-98.

นวรัตน์ บุญภิละ. (2558). วิถีชีวิต ความเชื่อ และภูมิปัญญาของชาวผู้ไทในอีสาน. วารสารพื้นถิ่นโขง ชี มูล, 1(1), 111-132.

บุญชู ภูศรี. (2560). เสียวสวาด : การสืบค้นด้านรูปคำและความหมาย. วารสาร วิถีสังคมมนุษย์, 5(1), 27-62.

ปฐม หงษ์สุวรรณ. (2556). การช่วงชิงความหมายเนื่องด้วยประเพณีบุญบั้งไฟ ในกลุ่มชาติพันธุ์อีสาน. วารสารวิถีสังคมมนุษย์, 1(พิเศษ), 32-58.

ปรมินท์ จารุวร. (2557). การใช้ภาษาไทยในการบันทึกตำนาน: บทพินิจจากการศึกษาตำนานในเชิงโครงสร้างนิยม และจากการวิจัยภาคสนาม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 6(1), 13-48.

ผีแม่หม้าย. (2561). (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561) จาก https://www.sanook.com/news/5483882/.

พระครูสังฆรักษ์วิวัฒน์ (อภิชาโต/สุวรรณศิริพงษ์). (2553). วิเคราะห์หลักพุทธจริยธรรมที่ปรากฏในคะลำอีสาน. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพุทธศาสนา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระครูสิริรัตนานุวัตร. (2558). อิทธิพลการบนบาน บวงสรวงในสังคมไทย. วารสารกระแสวัฒนธรรม, 16(29), 19-29.

พระมหาสมชาย ไมตรี. (2536). ของพึงใจสัญลักษณ์เพศชายในบริบททางสังคมและวัฒนธรรมอีสาน. วิทยานิพนธ์สังคมวิทยาและมานุษยวิทยามหาบัณฑิต สาขามานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

พระอริยานุวัตร เขมจารีเถระ. (2557). ผี สาง นางไม้. (ออนไลน์) (สทบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561) http://www.silpathai.net

พิมพ์พญา เจริญศิริพันธ์. (2559). เจาะเวลาหาหวย. Read Me 33 Magazine, November—December 2015.

ไพฑูรย์ ปิยะปกรณ์. (2552). ภูมินามของหมู่บ้านชนบทในจังหวัดชัยภูมิ. วารสารภูมิศาสตร์, 14(3), 177-182.

มติชนออนไลน์. (2559). ดราม่า ‘เสียวสวาท’ ชื่อท้องถิ่น ไม่ถูกจริตคนเมือง?. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561) จาก https://www.sentangsedtee.com/

ไมเคิล ไรท์. (2550). ฝรั่งคลั่งผี. กรุงเทพฯ: มติชน.

ราชบัณฑิตยสถาน. (2562). พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 6 มีนาคม 2562) จาก http://www.royin. go.th/dictionary

วลัยลักษณ์ ทรงศิริ. (2544). ตำนานและพิธีกรรมคุณปู่ศรีราชา ภาพสะท้อนบูรณาการสังคมวัฒนธรรมที่บ้านยี่สาร. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.

วีริยา ธานีปิยะพร แสนทวีสุข และสุรพล แสนสุข. (2557). สัณฐานวิทยาและกายวิภาคศาสตร์เนื้อเยื่อชั้นผิวใบของพรรณไม้วงศ์กะตังใบ (Leeaceae) บางชนิดของประเทศไทย. วารสารวิจัย มข., 19(2), 245-260.

ศศิพงษ์ ศรสีสวัสดิ์ สิริรัตน์ จันร์มาลา และปียกนิษฐ์ สาธารณ์. (2558). พัฒนาการหน้ากากและชุดแต่งกายของการละเล่นผีตาโขนในอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย. วารสารพื้นถิ่นโขง ชี มูล, 1(2), 37-66.

ศาสนวิทยา dr.Sinchai Chaojaroenrat. (2560). วิธีขูดต้นไม้ขอหวย. https://www.facebook.com/dr.sinchai.chaojaroenrat/posts 8 มกราคม 2560.

ศิริลักษณ์ หาชื่น สุภณ สมจิตศรีปัญญา และบุญยงค์ เกศเทศ . (2559). กลวิธีทางภาษาของบทผญาในชุมชนโคกนาดี. วารสารช่อพะยอม, 27(2), 37-45.

ศิลปวัฒนธรรม. (2560). พบ “ไม้เช็ดก้น” โบราณ แพร่เชื้อมานานตั้งแต่ 2 พันปีก่อนบน “เส้นทางสายไหม”. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561). จาก https://www.silpa-mag.com/club/news/article_1191

โศรญา ธัญญประกอบ และปฐม หงษ์สุวรรณ. (2560). ตำนานของคนไทเลยกับปฏิบัติการทางสังคมว่าด้วยสำนึกทางชาติพันธุ์. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. 8(1), 122-154.

ส.พลายน้อย (นามแฝง). (2543). ชีวิตที่คิดไม่ถึง. กรุงเทพฯ: สารคดี.

สรวิชญ์ ฤทธิจรูญโรจน์. (2560). รายงานการวิจัย โครงการศึกษาค้นคว้าและวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อเป็นฐานในการจัดทำนิทรรศการเรื่อง “หวย”. กรุงเทพฯ: สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (สพร.)

สำราญ ธุระตา. (2558). รสถ้อยร้อยคำแบบวรรณคดีสันสกฤตในปาจิต-อรพิม: วรรณกรรมท้องถิ่นอีสาน(ใต้). วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกาฬสินธุ์, 2(2), 9-25.

สินทรัพย์ ยืนยาว. (2557). ผู้หญิงในตำนานปราสาทหินพื้นที่อีสานใต้. วารสารวิชาการแพรวากาฬสินธุ์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกาฬสินธุ์, 1(3), 47-64.

สุจิตต์ วงศ์เทศ. (2559). ต้นไม้ ชื่อบ้านนามเมือง. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561). จาก https://www.matichon.co.th/pracha chuen/news_293289

สุเทพ ไชยขันธุ์. (2557). นิทานพญาแถน แก่นตำนานอาเซียน. กรุงเทพฯ: ตถาตา พับลิเคชั่น.

เสฐียรโกเศศ. (2549). ผีสางเทวดา. กรุงเทพฯ: เอเธนส์บุ๊คส์.

แสน วิชาชาญ. (2545). ตำนานหวยแห่งเมืองสยาม. กรุงเทพฯ: ว.เพ็ชรสกุล.

อคิน รพีพัฒน์. (2551). วัฒนธรรมคือความหมาย: ทฤษฎีและวิธีการของคลิฟฟอร์ด เกียร์ซ. กรุงเทพฯ: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).

อรัญญา แสนสระ. (2560). ภูมิปัญญาท้องถิ่นในภาษาและวัฒนธรรมอีสาน. วารสารศิลปศาสตร์ มทร.ธัญบุรี, 1(1), 1-16.

อาจิณ จันทรัมพร. (2556). จดหมายทางอีศาน. (ออนไลน์) (สิบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561). จาก http://e-shann.com/?p=3177

Kingkaoz. (2550). ไม้แก้งก้น. (ออนไลน์) (สืบค้นเมื่อ 29 พฤศจิกายน 2561) จาก http://oknation.nationtv.tv/blog/kingkaoz/2007/08/26/entry-2.

Published
2019-05-21